مؤلف مجهول

مقدمه 29

رستم نامه ( فارسى )

نمودگارى علاقهء عمومى به همراهى و همسويى اشخاص محبوب دينى ، تاريخى و داستانى در چهارچوب افسانه‌هاى مردم ساخته منحصر به نمونهء رستم و حضرت على ( ع ) نيست و گواه ديگر آن - كه باز برخاسته از تمايلات شيعى ايرانيان است - در رواياتى است كه كور اوغلو ، پهلوان آذربايجانى ، هنباز و هم‌سال على ( ع ) انگاشته شده است و با ايشان ملاقات مىكند . « 1 » ديگر علّت احتمالى پرداختن روايت مورد بحث ، استمرار انديشه / جريان مخالفت با شاهنامه و شخصيّتهاى غير مسلمان ( مجوس ) آن در دورهء صفويّه و به تبع آن ، واكنش يا تدبير مردمان اين عصر در برابر اين تلقّى بوده است كه پيش‌تر از نمونه‌هاى مشابه آن سخن رفت . در عصر صفوى دانشمندى چون علّامه مجلسى ، شاهنامه را با تعبير « قصّه‌هاى راستى كه لغو و باطل باشد » از مذموماتى دانسته كه دغدغهء حرمت در آنها وجود دارد و « رميدن از ذكر على ( ع ) و اختيار شنيدن قصّه‌هاى دروغ و افسانه‌هاى مجوس و شاهنامه و غيره بر فضايل على ( ع ) » را از علامات منافق برشمرده است . سيّد نعمت اللّه جزايرى نيز شنيدن قصّه‌هاى رستم - و حمزه و عنتر و نظاير آن - را مصداق گناه و عبادت شيطان پنداشته و مدوّنان و ناظمان اين نوع داستانها را به گردآورى و نقل وقايع دينى - مذهبى سفارش كرده است . « 2 » در محيطى با تفكّرات و فتواهاى اين چنين طبيعى است كه ايرانيان شيعه و شاهنامه‌دوست به چاره‌اى مشابه تدبير اسلاف خويش ( در اختلاط و انطباق شخصيّتهاى ايرانى و سامى ) دست يازند و براى اينكه رستم مجوس و يلان و شهرياران حماسهء ملّى خود را از ردّ و انكار برخى علماى زمان و پيروانشان دور بدارند ، آنها را مسلمان ، نمازگزار ، آشنا با قرآن ، شيعه و از اصحاب امام زمان ( ع )

--> ( 1 ) . رك : « ادبيات عاميانهء ايران » يرژى چيپك ، تاريخ ادبيات ايران از آغاز تا امروز ، ص 278 ؛ كور اوغلو در افسانه و تاريخ ، ص 205 ، 237 ، 238 و 294 . ( 2 ) . رك : « داستان حسنيه » ، على رضا ذكاوتى قراگوزلو ، نشر دانش ، ص 7 و 11 ؛ صفويه در عرصهء دين ، فرهنگ و سياست ، ج 2 ، صص 874 - 876 .